01

Yatırım Hizmetleri Tebliği (III-37.1) — Aracı Kurum Grupları ve Alım Satım Aracılığı

▾

• Yatırım kuruluşu kavramı: SPK (sermaye piyasası kurulu)n md.37 kapsamında aracı kurumlar, yatırım hizmet ve faaliyetinde bulunmak üzere Kurul tarafından yetkilendirilen sermaye piyasası kurumları ve bankalar.
• Aracı kurum gruplandırması: Dar yetkili (yalnızca emir iletimi), kısmi yetkili (emir iletimi + işlem aracılığı) ve geniş yetkili (tüm hizmetler dahil portföy aracılığı) olarak üçe ayrılır.
• Emir iletimi aracılığı: Müşteri emirlerini borsaya veya başka bir yatırım kuruluşuna iletmek. En düşük sermaye gereği; yalnızca hisse senedi piyasasında işlem iletebilirler.
• İşlem aracılığı: Müşteri adına/hesabına veya kendi adına müşteri hesabına gerçekleştirme. Hesap tutma yetkisi içerir; daha yüksek sermaye şartı var.
• Portföy aracılığı: Kendi nam ve hesabına işlem yapma (piyasa yapıcılık dahil). En yüksek sermaye gereği; yalnızca geniş yetkili aracı kurumlar yapabilir.

02

Bireysel Portföy Yöneticiliği, Yatırım Danışmanlığı ve Halka Arza Aracılık

▾

• Bireysel portföy yöneticiliği: Müşteri adına ve müşteri hesabına takdir yetkisiyle portföy yönetimi. Yerindelik testi zorunlu; çerçeve sözleşme imzalanmalı. BPY faaliyeti sırasında araştırma faaliyetleri çıkar çatışması kurallarına tabidir.
• Yatırım danışmanlığı: Müşteriye özel kişiselleştirilmiş yatırım tavsiyesi. Uygunluk testi zorunlu; genel piyasa yorumu bu kapsama girmez. Çerçeve sözleşme şart.
• Halka arza aracılık: Yüklenimli (satılamayan payları satın alma garantisi) ve yüklenimsiz (garanti olmaksızın) olmak üzere ikiye ayrılır. Aracılık konsorsiyumu kurulabilir.
• Saklama hizmeti: Müşteri sermaye piyasası araçlarını saklama ve yönetim. Müşteri hesaplarının gizliliği, mutabakat ve bildirim yükümlülükleri içerir.
• Yan hizmetler: Danışmanlık, kredi/ödünç, döviz hizmetleri, aracılık yüklenimi, finansman aracılığı. Ayrıca izin gerekmez; bildirim yeterlidir.

03

Kaldıraçlı İşlemler ve Tezgahüstü Türev Araçlar (III-37.1)

▾

• Kaldıraçlı alım satım: Döviz ve kıymetli maden üzerine kaldıraçlı işlemler. Genel müşterilere azami kaldıraç oranı 1:10 (bazı enstrümanlarda daha düşük). Profesyonel müşterilere 1:100'e kadar izin.
• Tezgahüstü türev araç türleri: Swap, forward, opsiyon ve bunların kombinasyonları. Organize piyasada işlem görmeyenler için aracı kurum tezgahüstü taraf olur.
• Teminat zorunluluğu: Kaldıraçlı işlemlerde teminat izleme ve raporlama zorunlu; teminat oranı belirli seviyelerin altına düşünce özkaynak tamamlama bildirimi yapılır.
• Yasaklar: Kaldıraçlı işlemlerde bireysel portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığı yapılamaz. Deneme hesabı açılabilir (genel müşteriler için 30 günle sınırlı).
• En iyi icra yükümlülüğü: Aracı kurumlar müşteri emirlerini en iyi fiyat, hız ve olasılıkla gerçekleştirmekle yükümlüdür.

04

Yatırım Kuruluşları Tebliği (III-39.1) — Kuruluş, Personel ve Müşteri Sınıflandırması

▾

• Aracı kurum kuruluşu: Anonim şirket olmak zorunda; Kurul'dan faaliyet izni alınması şart. Organizasyon yapısı, çıkar çatışması politikası, personel şartları tamamlanmadan faaliyete geçilemez.
• Personel ilkeleri: SPL lisansı zorunluluğu; genel müdür ve yardımcıları için asgari eğitim ve tecrübe şartı. Yatırım kuruluşu çalışanları başka işte çalışamaz (istisnalar saklı).
• Müşteri sınıflandırması: Profesyonel müşteri ve genel müşteri. Profesyonel müşteri talebe dayalı olarak da belirlenebilir. Profesyoneller bazı mevzuat korumalarından yararlanamaz (uygunluk testi, en iyi icra zorunluluğu hafifletilmiş).
• Uygunluk testi: Müşterinin bilgi, deneyim, mali durumu ve risk toleransına göre ürün önerme zorunluluğu. Müşteri reddederse beyan alınır.
• Yasak işlemler: Kendi nam ve hesabına işlem yapma yasağı (portföy aracılığı izni olmayanlar için); müşteri aleyhine emir gerçekleştirme; izinsiz reklam.

05

Yatırım Kuruluşlarının Yükümlülükleri ve Belge/Kayıt Düzeni (III-45.1)

▾

• Çerçeve sözleşme: Her yatırım hizmetinden önce yazılı sözleşme zorunlu. Elektronik ortamda uzaktan imzalama mümkün (III-42.1 kapsamında). Sözleşmenin bir sureti müşteriye verilmeli.
• Emir formları: Her işlem için müşteri emir formu; kaldıraçlı işlemlerde ayrıca kaldıraçlı alım satım emir formu; türev işlemlerde türev araç emir formu düzenlenmeli.
• Hesap ekstresi: Müşterilere aylık olarak portföy durumunu gösterir hesap ekstresi gönderilmesi zorunlu.
• Belgelerin saklanması: Emir formları, sözleşmeler, işlem sonuç formları 5 yıl; bazı belgeler 10 yıl saklanmalı. Veri depolama kuruluşuna bildirim yükümlülüğü.
• Müşteri şikâyetleri: Şikâyetlere ilişkin kayıtlar tutulmalı; şikâyet başvurularına en geç 60 gün içinde yanıt verilmeli.

06

Kredili Alım, Açığa Satış ve Ödünç İşlemleri (Seri V No:65)

▾

• Kredili alım: Müşterinin özkaynak yatırarak kalan tutarı aracı kurumdan borç almasıyla menkul kıymet satın alması. Özkaynak oranı asgari %50 (pay senedi için); portföy değerinin %35'inin altına düşünce özkaynak tamamlama bildirimi gönderilir.
• Açığa satış: Ödünç alınan menkul kıymeti satmak; düşen piyasadan kazanç elde etme stratejisi. Özkaynak gereksinimi %35. Halka arzda açığa satış yasak. Fiyat sınırı: bir önceki kapanış fiyatının altında emir verilemez (uptick rule).
• Ödünç alma ve verme: Menkul kıymet ödünç alınan taraf özkaynak yatırmak zorunda. Ödünç alınan araçların getirdiği oy hakkı asıl sahibine aittir. Takas süresi içinde teminatlar izlenir.
• Genel işlem sınırı: Bir müşterinin toplam kredili alım portföyü aracı kurumun özkaynaklarının belirli katını aşamaz (Kurul düzenlemesi).
• Halka arza katılımda kredi: Aracı kurumlar müşterilere halka arzda kullanmak amacıyla da kredi kullandırabilir.

07

Kitle Fonlaması Tebliği (III-35/A.2)

▾

• Kitle fonlaması: SPK (sermaye piyasası kurulu)n md.35/A kapsamında bir projenin veya girişim şirketinin ihtiyaç duyduğu fonu kitle fonlama platformları aracılığıyla halktan toplaması. Paya dayalı ve borçlanmaya dayalı olmak üzere ikiye ayrılır.
• Platform kuruluş şartları: Anonim şirket; asgari 15 milyon TL nakden ödenmiş sermaye; ticaret unvanında 'Kitle Fonlama Platformu' ibaresi; münhasır faaliyet konusu; YK en az 3 kişi.
• Yatırım sınırları: Paya dayalıda genel yatırımcı yıllık en fazla 60.000 TL; nitelikli yatırımcıda sınır yok. Borçlanmaya dayalıda da benzer sınırlar uygulanır.
• Yatırım komitesi: Platformların en az bir yatırım komitesi oluşturması zorunlu. Komite kampanyalara ilişkin değerlendirme yapar.
• Platformların yapamayacakları: Garantörlük, taahhüt, müşteriye kredi açma, saklama hizmeti verme ve fon işletme.

08

Uzaktan Kimlik Tespiti Tebliği (III-42.1)

▾

• Uzaktan kimlik tespiti: Aracı kurumlar ve PYŞ'lerin müşterileri fiziksel ortamda tanımaksızın çevrimiçi görüntülü görüşme yöntemiyle kimlik doğrulaması yapması. SPK (sermaye piyasası kurulu)n md.42 kapsamında düzenlenmiştir.
• Süreç tasarımı: Kritik işlem olarak değerlendirilir; bilgi teknolojileri veya personelin tek başına başlatıp tamamlayamayacağı şekilde tasarlanmalı. Kişi başlatır, BT kontrol eder, personel onaylar.
• Kullanılabilecek yöntemler: Görüntülü görüşme; yapay zeka destekli kimlik doğrulama sistemleri. Yüz yüze kimlik tespitine eşdeğer güvenlik düzeyi zorunlu.
• Sözleşme kurulması: Kimlik tespiti tamamlandıktan sonra elektronik ortamda çerçeve sözleşme imzalanabilir. Dijital imza veya nitelikli elektronik imza geçerlidir.
• Kayıt ve sorumluluk: Görüntülü görüşme kaydedilmeli; veriler belirli süre saklanmalı. Tüm sorumluluk aracı kuruma aittir.

Bu sayfada Yatırım Kuruluşları konusunu 8 ana başlık altında inceleyebilirsiniz. Konu, Türev Araçlar Lisansı sınavının önemli bölümlerinden birini oluşturmaktadır. Özeti okuduktan sonra 100 açıklamalı soru ile kendinizi test edebilirsiniz.

• Yatırım Hizmetleri Tebliği (III-37.1) — Aracı Kurum Grupları ve Alım Satım Aracılığı
• Bireysel Portföy Yöneticiliği, Yatırım Danışmanlığı ve Halka Arza Aracılık
• Kaldıraçlı İşlemler ve Tezgahüstü Türev Araçlar (III-37.1)
• Yatırım Kuruluşları Tebliği (III-39.1) — Kuruluş, Personel ve Müşteri Sınıflandırması
• Yatırım Kuruluşlarının Yükümlülükleri ve Belge/Kayıt Düzeni (III-45.1)