01

Sermaye Piyasası Kanunu (6362 sayılı SPK (sermaye piyasası kurulu)n) — Temel Kavramlar ve Yapı

▾

• Sermaye piyasası: Orta ve uzun vadeli fonların sermaye piyasası araçları aracılığıyla tasarruf sahiplerinden fon talep edenlere aktarıldığı piyasa. 6362 sayılı SPK (sermaye piyasası kurulu)n'nun hazırlanma gerekçeleri: 6102 TTK (türk ticaret kanunu) reformu, AB mevzuatı uyumu, 2008 küresel kriz dersleri.
• Sermaye piyasası araçları: Menkul kıymetler (paylar, borçlanma araçları) + türev araçlar + diğer araçlar. Para, çek, poliçe, bono kapsam dışı.
• Kaydi sistem — MKK (merkezi kayıt kuruluşu): Sermaye piyasası araçları fiziksel senet olmaksızın elektronik ortamda izlenir. MKK (merkezi kayıt kuruluşu) ve üyeleri hatalı kayıttan doğan zarardan kusurları oranında sorumludur.
• SPK (sermaye piyasası kurulu)'nın yetkileri: Düzenleme, denetim, yaptırım, muafiyet. İdari para cezası: 20.000–250.000 TL; menfaat sağlanmışsa 2 katından az olamaz.
• Suçlar ve cezalar: İçsel bilgi kullanımı md.106 → 2–5 yıl; Piyasa dolandırıcılığı md.107 → 3–5 yıl; İzinsiz faaliyet md.108 → 2–5 yıl; Kripto varlık zimmet md.110/A → 6–12 yıl (zarar 3 katı).
• Yatırım hizmetleri (10 başlık): Emir iletimi, işlem aracılığı, portföy aracılığı, portföy yöneticiliği, yatırım danışmanlığı, yüklenimli/yüklenimsiz halka arza aracılık, çok taraflı alım satım sistemi, saklama/yönetim, Kurulca belirlenecek diğerleri.

02

Özel Durumlar Tebliği (II-15.1) — Kamuyu Aydınlatma

▾

• İçsel bilgi: Sermaye piyasası aracının değerini/fiyatını etkileyebilecek, henüz kamuya açıklanmamış bilgi. Sürekli bilgi ise içsel bilgi dışında kalan tüm bilgi, olay ve gelişmelerdir.
• Erteleme koşulları (3'ü birlikte): Meşru menfaat + piyasayı yanıltmama + gizliliğin sağlanması. Erteleme sona erince derhal KAP (kamuyu aydınlatma platformu)'a bildirim.
• İdari sorumluluğu bulunan kişiler: YK üyeleri, üst yöneticiler ve birinci derece yakınları. Yıllık eşik: 1.000.000 TL; bildirim süresi: 3 iş günü.
• Açıklama şekli: KAP (kamuyu aydınlatma platformu)'ta Türkçe, elektronik imzalı. Çalışma saatleri dışındaki gelişmelerde ertesi iş günü en geç 09:00'a kadar.
• Sürekli bilgiler: Yılda en fazla 4 kez kâr tahmini açıklanabilir. Bilgilendirme politikası zorunlu.
• Olağan dışı fiyat/miktar hareketleri: İhraççı, doğrulama veya yalanlama bildirimi yapmakla yükümlü.

03

Kurumsal Yönetim Tebliği (II-17.1)

▾

• 4 Ana ilke: Şeffaflık, adillik, hesap verebilirlik, sorumluluk.
• 4 Ana bölüm: Pay sahipleri, kamuyu aydınlatma ve şeffaflık, menfaat sahipleri, yönetim kurulu.
• Bağımsız YK üyesi: Bağımsızlık kaybında derhal istifa; 30 gün içinde yeni aday. Kurul olumsuz görüşü 20 gün içinde şirkete bildirilir. Kadın üye hedefi: en az %25.
• Komiteler: Denetim, riskin erken tespiti, kurumsal yönetim, ücret. Denetim komitesinde en az 1 üye: denetim/muhasebe-finans alanında 5 yıl tecrübe zorunlu.
• Önemli işlemler (%10+): Bağımsız üye çoğunluk onayı zorunlu; onaysız → KAP (kamuyu aydınlatma platformu) + genel kurul.
• İlişkili taraf işlemleri: Değerleme uzmanı raporu zorunlu; faiz, oy ve temettü ödemesinden yoksun bırakma gibi ayrımcı uygulamalar yasak.

04

Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (GYO (gayrimenkul yatırım ortaklığı)) — III-48.1

▾

• GYO (gayrimenkul yatırım ortaklığı) tanımı: Gayrimenkuller, gayrimenkul projeleri, gayrimenkule dayalı haklar ve altyapı yatırımlarından oluşan portföyü işletmek amacıyla kurulan sermaye piyasası kurumu.
• Kuruluş: Anonim şirket; halka açılma zorunlu; asgari sermaye şartı. Kuruluşa Kurul izni zorunlu.
• Portföy kısıtlamaları: Boş arsa/arazi sınırı; tek bir gayrimenkule maksimum yatırım oranı; yabancı gayrimenkul sınırları. Portföy değerinin en az %51'i gayrimenkul ve gayrimenkule dayalı haklardan oluşmalı.
• Yapamayacakları: Otel, hastane, alışveriş merkezi vb. işletmek (inşaat müteahhidi sıfatıyla); ticari işletme açmak; gayrimenkuller dışında diğer şirketlere iştirak (sınırlı istisnalar hariç).
• Altyapı GYO (gayrimenkul yatırım ortaklığı): Münhasıran altyapı yatırım ve hizmetlerinden oluşan portföy; enerji, ulaştırma, su, atık yönetimi. Farklı portföy sınırlamaları uygulanır.
• Kâr dağıtımı: Net dönem kârının en az %20'si nakit kâr payı olarak dağıtılır (Kurul belirlenen oran).

05

Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıkları (MKYO) ve Portföy Yönetim Şirketleri

▾

• Sabit sermayeli MKYO: Sermaye piyasası araçlarından oluşan portföy yöneten anonim şirket. Paylarını geri alamaz (kapalı uçlu). Borsada işlem görür.
• Değişken sermayeli MKYO: Yatırımcı payları isteğe bağlı ihraç/itfa edilebilir (açık uçlu); kurucu payları ayrı. PYŞ tarafından yönetilmek zorunda.
• MKYO portföy kısıtları: Tek ihraççı: %10; DİBS hariç. Türev araç açık pozisyon net aktif değeri aşamaz. Portföyde repo yapılabilir (sınırlı).
• PYŞ (III-55.1): Kolektif ve bireysel portföy yöneticiliği, yatırım danışmanlığı, fon dağıtımı yapabilir. Özsermayeye göre faaliyet izni kapsamı belirlenir. Münhasır faaliyet: başka ticari faaliyet yürütemez.
• PYŞ personel: Genel müdür ve portföy yöneticileri için SPL Düzey 3 lisansı zorunlu. Personelin kendi adına yaptığı işlemler çıkar çatışması kurallarına tabi.
• PYŞ saklayıcı: Portföy yöneticisiyle aynı gruptan olsa bile operasyonel bağımsızlık zorunlu.

06

Yatırım Fonları (III-52.1) ve Borsa Yatırım Fonları (III-52.2)

▾

• Yatırım fonu: Tüzel kişiliği olmayan mal varlığı; PYŞ tarafından içtüzük ile kurulan, inançlı mülkiyet esasıyla işletilen yapı. Şemsiye fon: tek içtüzük altında birden fazla alt fon.
• Portföy sınırlamaları: Tek ihraççıya %10 üst sınır (DİBS hariç). Borsa dışı sözleşmelerde karşı taraf yatırım dereceli; tek karşı taraf %10'u aşamaz.
• Fon türleri: Para piyasası, borçlanma araçları, hisse senedi, karma, katılım, fon sepeti, garantili, koruma amaçlı, serbest, BYF (borsa yatırım fonu), gayrimenkul, girişim sermayesi fonları.
• Borsa Yatırım Fonu (BYF (borsa yatırım fonu)): Belirli bir endeksi takip eden; borsada sürekli işlem gören fon. Birincil piyasada yetkili katılımcılar aracılığıyla oluşturulur/geri alınır (in-kind). Takip farkı ve takip hatası izlenir.
• TEFAS zorunluluğu: Fon türüne göre TEFAS'a dahil olmak zorunlu.
• Garantili fon: Garantör yatırım dereceli olmalı; anapara veya belirli minimum getiri taahhüdü.

07

Gayrimenkul ve Girişim Sermayesi Yatırım Fonları/Ortaklıkları

▾

• Gayrimenkul Yatırım Fonu (GYF (gayrimenkul yatırım fonu) — III-52.3): Nitelikli yatırımcılara özgü; gayrimenkul ve gayrimenkule dayalı haklara yatırım yapan fon. Kira geliri + değer artış getirisi. Portföyde en az %51 gayrimenkul. Kredi kullanabilir.
• Girişim Sermayesi Yatırım Fonu (GSYF — III-52.4): Nitelikli yatırımcılara özgü; erken aşama girişim şirketlerine yatırım yapar. Portföyün en az %80'i girişim sermayesi yatırımı. Yatırım komitesi zorunlu.
• Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı (GSYO — III-48.3): Anonim şirket yapısında; girişim şirketlerine yatırım yapan sermaye piyasası kurumu. Lider sermayedar şartı. Girişim şirketine en fazla %49 pay edinimi.
• Ortak özellik: Her üç yapıda da yatırım dereceli karşı taraf şartı ve değerleme zorunluluğu var. Portföy değerlemesinde bağımsız değerleme raporu zorunlu.
• Fark: GYF (gayrimenkul yatırım fonu) ve GSYF fon (tüzel kişiliksiz); GYO (gayrimenkul yatırım ortaklığı) ve GSYO ortaklık (anonim şirket). Fon esnek, ortaklık halka açık.

08

TSPB Meslek Kuralları ve Etik İlkeler

▾

• TSPB: SPK (sermaye piyasası kurulu)n md.74 uyarınca kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu. Üyeler: aracı kurumlar, bankalar, PYŞ, yatırım ortaklıkları.
• 6 temel etik ilke: Temel ilke/genel standartlar, bağımsızlık/dürüstlük/adillik, özen ve titizlik, sürekli gelişim, sır saklama, etik düşünme.
• Scalping yasağı: Müşteri emrinden önce aynı araçta kendi adına işlem yapılamaz.
• Çıkar çatışması: Yazılı bildirim + yazılı izin zorunlu. Üçüncü taraftan menfaat önceden yazılı onay alınmadan kabul edilemez.
• Disiplin cezaları (hafiften ağıra): Uyarı → Kınama → İdari para cezası → Geçici çıkarma → Sürekli çıkarma. Kesinleşen ceza sicile işlenir, Kurul'a bildirilir.
• Etik ihlal örnekleri: Gerçekdışı gösterim (seçici performans sunumu), piyasa bozucu eylem, müşteri aleyhine pozisyon alma, sır ifşası, uygunsuz yatırım tavsiyesi.

Bu sayfada Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları konusunu 8 ana başlık altında inceleyebilirsiniz. Konu, Türev Araçlar Lisansı sınavının önemli bölümlerinden birini oluşturmaktadır. Özeti okuduktan sonra 100 açıklamalı soru ile kendinizi test edebilirsiniz.

• Sermaye Piyasası Kanunu (6362 sayılı SPK (sermaye piyasası kurulu)n) — Temel Kavramlar ve Yapı
• Özel Durumlar Tebliği (II-15.1) — Kamuyu Aydınlatma
• Kurumsal Yönetim Tebliği (II-17.1)
• Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (GYO (gayrimenkul yatırım ortaklığı)) — III-48.1
• Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıkları (MKYO) ve Portföy Yönetim Şirketleri