01

Muhasebenin Tanımı, Önemi ve Temel Kavramları

▾

• Muhasebe tanımı: İşletmelerin ekonomik faaliyetlerini parasal olarak kaydeden, sınıflandıran, özetleyen ve ilgili taraflara sunan bilgi sistemi. Kayıt, sınıflandırma ve raporlama olmak üzere 3 temel fonksiyonu vardır.
• 12 temel kavram: Sosyal sorumluluk, kişilik, işletmenin sürekliliği, dönemsellik, parayla ölçülme, maliyet esası, tarafsızlık ve belgeleme, tutarlılık, tam açıklama, ihtiyatlılık, önemlilik, özün önceliği.
• Muhasebe denklemi: Aktif = Pasif + Özkaynak (Varlıklar = Yabancı Kaynaklar + Özkaynak).
• Temel finansal tablolar: Bilanço (belirli bir tarihteki finansal durum) ve Gelir Tablosu (dönem faaliyet sonuçları). Bunlara ek: Nakit Akış Tablosu, Özkaynak Değişim Tablosu.
• Hesap kavramı: Aynı nitelikteki işlemleri bir arada toplayan çizelge. Borç (sol) ve alacak (sağ) olmak üzere iki yanlı tutulan T-formu. Aktif artış → borç; pasif artış → alacak.

02

Genel Muhasebe — Hesaplar ve Kayıt Araçları

▾

• Yevmiye defteri (Günlük defter): İşlemlerin tarih sırasıyla kaydedildiği defter. Her kayıt: tarih, hesap adı, borç/alacak tutarı ve açıklama içerir.
• Büyük defter (Defteri kebir): Yevmiyedeki kayıtların hesap bazında sınıflandırıldığı defter. Türü ve işlemi gruplar.
• Mizan: Büyük defterdeki hesapların borç-alacak toplamlarının ve kalanlarının listesi. Kaba mizan (genel) ve kesin mizan türleri var.
• Muhasebe akım şeması: İşlem → Belge → Yevmiye → Büyük Defter → Mizan → Finansal Tablolar.
• Çift taraflı kayıt kuralı: Her işlem en az iki hesabı etkiler; toplam borç = toplam alacak. Bu kural bilanço denkliğini korur.
• TMS sistemindeki hesap sınıfları: 1 = Dönen Varlıklar, 2 = Duran Varlıklar, 3 = KVYK, 4 = UVYK, 5 = Özkaynak, 6 = Gelir/Gider, 7 = Maliyet, 9 = Bilanço dışı.

03

Dönen Varlıklar ve Duran Varlıklar

▾

• Dönen varlıklar (1XX): 1 yılda veya normal faaliyet döneminde paraya çevrilmesi öngörülen varlıklar. Hazır değerler (kasa, banka), menkul kıymetler, ticari alacaklar, stoklar.
• Alacaklar: Ticari alacaklar (120-129) ve diğer alacaklar (130-139). Şüpheli alacak karşılığı (129): değer düşüklüğüne göre ayrılır; gider yazılır.
• Stoklar: İlk madde, yarı mamul, mamul, ticari mal. Değerleme yöntemleri: FIFO, ağırlıklı ortalama, sabit maliyet (TMS-2). Stok değer düşüklüğü karşılığı.
• Duran varlıklar (2XX): 1 yıldan uzun süre işletmede kullanılan varlıklar. Maddi: arsa, bina, makine, taşıt, demirbaş. Maddi olmayan: patent, lisans, şerefiye (TFRS (türkiye finansal raporlama standartları)-3).
• Amortisman: Maddi duran varlıkların maliyetinin faydalı ömre yayılması. Normal/doğrusal, azalan bakiyeler ve üretim miktarı yöntemleri (TMS-16). Amortisman = gider; birikmiş amortisman = aktif düzenleyici hesap.

04

Pasifler — Kısa ve Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar

▾

• Kısa vadeli yabancı kaynaklar (3XX): 1 yıl içinde ödenmesi gereken borçlar. Mali borçlar (300-309), ticari borçlar (320-329), alınan avanslar, ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler.
• Uzun vadeli yabancı kaynaklar (4XX): 1 yıldan uzun vadeli borçlar. Mali borçlar (400-409), ticari borçlar, alınan avanslar, çıkarılmış tahviller (405), kıdem tazminatı karşılığı (472).
• Karşılıklar: Tutarı ve/veya zamanı belirsiz ancak muhtemel gider veya borçlar için ayrılır (kıdem tazminatı, garanti karşılığı vb.). İhtiyatlılık kavramı gereği finansal tablolarda gösterilir.
• Borç-alacak senetleri reeskontu: Dönem sonunda vadesi gelmemiş alacak/borç senetlerindeki faizin o döneme ait kısmının ayrıştırılması. Dönemsellik kavramı gereği.
• KDV ve vergi yükümlülükleri: Hesaplanan KDV (391) ile İndirilecek KDV (191) arasındaki fark ödenmesi veya iadesi gereken KDV'yi oluşturur.

05

Özkaynak ve Gelir-Gider Hesapları

▾

• Özkaynak (5XX): Ödenmiş sermaye (500), sermaye yedekleri (52), kâr yedekleri (54), geçmiş yıllar kârları (570)/zararları (580), dönem net kârı/zararı (590). Pasif nitelikli hesaplar → alacak bakiyesi verir.
• Sermaye artırımı yolları: Yeni pay ihracı (bedelli), iç kaynaklardan (bedelsiz — yedekler/kâr sermayeye eklenir), enflasyon farkları.
• Gelir tablosu hesapları (6XX): Satışlar, satılan mal/hizmet maliyeti, brüt satış kârı, faaliyet giderleri, faaliyet kârı, diğer gelir/giderler, finansman giderleri, vergi öncesi kâr, vergiler, net kâr.
• Dönem sonu işlemleri: Sayım ve tespit, amortisman ayırma, karşılık ayrma, reeskont, yabancı para çevirimi, gelir/gider tahakkukları ve peşin ödemelerin düzeltilmesi. Sonuç hesapları kapatılarak dönem kârı tespit edilir.

06

Finansal Raporlamaya İlişkin Kavramsal Çerçeve

▾

• Finansal raporlamanın amacı (IASB Çerçevesi): Mevcut ve potansiyel yatırımcılara, borç verenlere ve diğer alacaklılara faydalı finansal bilgi sunmak. Genel amaçlı finansal raporlama.
• Temel niteliksel özellikler: İhtiyaca uygunluk (önemlilik dahil) ve gerçeğe uygun sunum (eksiksizlik, tarafsızlık, hatasızlık).
• Destekleyici niteliksel özellikler: Karşılaştırılabilirlik, doğrulanabilirlik, zamanında sunum, anlaşılabilirlik.
• Finansal tablo kalemlerinin tahakkuku: Varlık veya yükümlülük UFRS (uluslararası finansal raporlama standartları) tanımını karşılıyorsa ve gelecekte ekonomik fayda muhtemel ise finansal tablolara alınır.
• Ölçüm esasları: Tarihi maliyet, cari maliyet, gerçekleşebilir değer, kullanım değeri, bugünkü değer, gerçeğe uygun değer.

07

TMS/TFRS (türkiye finansal raporlama standartları) — Türkiye Muhasebe ve Finansal Raporlama Standartları

▾

• TMS/TFRS (türkiye finansal raporlama standartları) yapısı: KGK (Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu) tarafından yayımlanır. IASB'nin IAS/IFRS standartlarının Türkçe uyarlaması.
• Temel TMS'ler: TMS 1 (Finansal Tabloların Sunuluşu), TMS 2 (Stoklar), TMS 7 (Nakit Akış Tablosu), TMS 16 (Maddi Duran Varlıklar), TMS 17/TFRS (türkiye finansal raporlama standartları) 16 (Kiralama İşlemleri), TMS 18/TFRS (türkiye finansal raporlama standartları) 15 (Hasılat), TMS 19 (Çalışanlara Sağlanan Faydalar), TMS 21 (Kur Farkları), TMS 36 (Varlıklarda Değer Düşüklüğü), TMS 38 (Maddi Olmayan Duran Varlıklar).
• Temel TFRS (türkiye finansal raporlama standartları)'ler: TFRS (türkiye finansal raporlama standartları) 3 (İşletme Birleşmeleri), TFRS (türkiye finansal raporlama standartları) 7 (Finansal Araçlar: Açıklamalar), TFRS (türkiye finansal raporlama standartları) 9 (Finansal Araçlar), TFRS (türkiye finansal raporlama standartları) 15 (Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat), TFRS (türkiye finansal raporlama standartları) 16 (Kiralamalar).
• SPK (sermaye piyasası kurulu)'ya tabi şirketler: Finansal tablolarını TMS/TFRS (türkiye finansal raporlama standartları)'ye uygun hazırlamak zorundadır. II-14.1 sayılı Tebliğ bunu düzenler.

08

Sermaye Piyasasında Finansal Raporlama (II-14.1 Tebliği)

▾

• Kapsam: Borsa İstanbul'da işlem gören şirketler, halka açık anonim ortaklıklar ve bunların bağlı ortaklıkları TMS/TFRS (türkiye finansal raporlama standartları)'ye uygun finansal tablo hazırlamak zorundadır.
• Konsolide finansal tablolar: Ana ortaklık tüm bağlı ortaklıklarıyla birlikte grup finansal tablolarını konsolide bazda hazırlar. Azınlık payları ayrıca gösterilir.
• KAP (kamuyu aydınlatma platformu) yükümlülükleri: Yıllık ve ara dönem finansal tablolar kamuyu aydınlatma platformunda (KAP (kamuyu aydınlatma platformu)) yayımlanır. Yıllık: 3 ay içinde; altı aylık ara dönem: 2 ay içinde.
• Finansal raporların içeriği: Bilanço (finansal durum tablosu), gelir tablosu (kapsamlı gelir), özkaynak değişim tablosu, nakit akış tablosu ve dipnotlar. Gerçeğe uygun sunum zorunlu.
• Bağımsız denetim zorunluluğu: Yıllık finansal tablolar bağımsız denetimden geçmek zorundadır. Altı aylık ara tablolar da sınırlı denetime tabidir.

09

Bağımsız Denetim — Temel Kavramlar ve Düzenlemeler

▾

• Bağımsız denetim tanımı: Finansal tabloların TMS/TFRS (türkiye finansal raporlama standartları) veya genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygunluğunun bağımsız bir denetçi tarafından incelenmesi ve rapor halinde sunulması.
• KGK (Kamu Gözetimi Kurumu): 660 sayılı KHK ile 2011'de kuruldu. Bağımsız denetim standartlarını (BDS) belirler, denetçileri ve denetim firmalarını yetkilendirir ve denetler.
• Denetim standartları (BDS): IAASB'nin ISA standartlarının Türkçe uyarlaması. BDS 200 (Genel Amaçlar), BDS 315 (Risk Değerlendirme), BDS 700 (Görüş Oluşturma) başlıcaları.
• Görüş türleri: Olumlu (temiz) görüş, şartlı görüş, olumsuz görüş, görüş vermekten kaçınma. Önemlilik (materiality) eşiği belirleyicidir.
• Denetim süreci: Müşteri kabulü → planlama → risk değerlendirme → testler (iç kontrol + maddi doğruluk) → raporlama. Bağımsızlık temel ilkedir.

Bu sayfada Muhasebe ve Finansal Raporlama konusunu 9 ana başlık altında inceleyebilirsiniz. Konu, Kredi Derecelendirme Lisansı sınavının önemli bölümlerinden birini oluşturmaktadır. Özeti okuduktan sonra 100 açıklamalı soru ile kendinizi test edebilirsiniz.

• Muhasebenin Tanımı, Önemi ve Temel Kavramları
• Genel Muhasebe — Hesaplar ve Kayıt Araçları
• Dönen Varlıklar ve Duran Varlıklar
• Pasifler — Kısa ve Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
• Özkaynak ve Gelir-Gider Hesapları