Ana Sayfa › Düzey 3 › Kurumlarda ve Sermaye Piyasasında Vergilendirme

Kurumlarda ve Sermaye Piyasasında Vergilendirme

Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 3 · Ders kodu: 3012

Düzey 3SPLsermaye piyasasıkurumlar vergisigelir vergisistopajKDVvergikonu özetisınav sorularıücretsiz

Konu Özeti

01Vergi Hukukunun Temel Kavramları▾
  • Vergi hukukunun kaynakları: Anayasa (üst norm), kanunlar (GVK, KVK, KDVK), Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, yönetmelikler, tebliğler. Kanunilik ilkesi: vergi ancak kanunla konulur/değiştirilir/kaldırılır.
  • Temel kavramlar: Vergi mükellefi — üzerine vergi borcu düşen kişi. Vergi sorumlusu — vergiyi kaynakta keserek hazineye ödeyen aracı. Matrah — verginin hesaplandığı esas. Vergi oranı — matrah üzerine uygulanan oran. Vergi tarifesi — artan oranlı veya düz oran.
  • Gelir unsurları (GVK): Ticari kazanç, zirai kazanç, ücret, serbest meslek kazancı, gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı, diğer kazanç ve iratlar (değer artışı kazancı dahil).
  • Vergilendirme ilkeleri: Genellik, eşitlik, mali güce göre vergilendirme, vergide belirlilik, verimlilik.
02Kurumlar Vergisi — Tam ve Dar Mükellefiyet▾
  • Tam mükellef: Türkiye'de kanuni veya iş merkezi bulunan kurumlar. Hem Türkiye'de hem yurt dışında elde edilen kazançlar üzerinden vergilendirilir.
  • Dar mükellef: Kanuni ve iş merkezi Türkiye'de olmayan yabancı kurumlar. Yalnızca Türkiye kaynaklı kazançlar vergilendirilir.
  • Kurumlar vergisi mükellefleri: Sermaye şirketleri (A.Ş., Ltd.), kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları, dernek ve vakıfların iktisadi işletmeleri, iş ortaklıkları.
  • Kurumlar vergisi oranı: Genel oran %25. Bankalar ve finansal kuruluşlar için %30. İhracat kazançlarında indirimli oran uygulanabilir.
  • Beyan ve ödeme: Yıllık beyanname: hesap döneminin kapandığı ayı izleyen dördüncü ayın son günü. Geçici vergi: üçer aylık dönemlerde %25 oranında.
03Kurum Kazancı, İstisnalar ve İndirimler▾
  • Kurumlar vergisinden istisna kazançlar: İştirak kazançları istisnası (tam mükellef kurumdan alınan kâr payı). Yurt dışı iştirak kazançları istisnası. Tam mükellef anonim şirketlerin yurt dışı iştiraklerinden elde ettikleri kâr payları. Taşınmaz ve iştirak hissesi satış kazancı istisnası (%75). Emisyon primi.
  • Ar-Ge indirimi: Ar-Ge harcamalarının %100'ü kurum kazancından indirilir (Ar-Ge kanunu kapsamında). Nakdi sermaye artırımında faiz indirimi.
  • Kanunen kabul edilmeyen giderler (KKEG): Öz sermaye faizleri, örtülü sermaye faizleri, her türlü para cezaları ve vergi cezaları, bağış ve yardımlar (istisna olanlar hariç), alkol-tütün reklamları.
  • Örtülü sermaye: Ortaklardan veya ortaklarla ilişkili kişilerden kullanılan borçların özkaynakların üç katını aşan kısmı. Aşan kısım üzerinden ödenen faizler KKEG.
  • Transfer fiyatlandırması (örtülü kazanç dağıtımı): İlişkili kişilerle emsalsiz bedel üzerinden işlem yapılması. OECD (ekonomik kalkınma ve işbirliği örgütü) emsal bedel ilkesine dayalı.
04Türev Ürünlerin Kurumlar Vergisi Açısından Vergilendirilmesi▾
  • Forward işlemleri: Realize edilen kâr/zarar nakit akışının gerçekleştiği dönemde gelir/gider yazılır. Teslimatlı forward'da mal/döviz teslimine ilişkin vergileme de ayrıca değerlendirilir.
  • Swap işlemleri: Para swap'ında anapara değişimi kur farkı vergilemesi kapsamında. Faiz swap'ında dönemsel faiz ödemeleri gerçekleştiğinde gelir/gider.
  • Opsiyon sözleşmeleri: Opsiyon pirimi — yazım (satış) tarafı için alındığında gelir değil ertelenmiş gelir; kullanımda veya vadede nihaî gelir/gider. Kullanılmayan opsiyonda prim gelir yazılır.
  • VİOP işlemleri: VİOP'ta gerçekleşen futures ve opsiyon işlemlerinden elde edilen kazançlar kurum kazancının tespitinde dikkate alınır. Kaybolunan teminatlar gider.
  • Dar mükellef kurumlarda stopaj: Türkiye'de elde edilen türev işlem kazançlarından %0 stopaj (GVK geçici 67 kapsamında).
05Hisse Senedi ve Sermaye Piyasası Araçlarının Vergilendirilmesi (Gerçek Kişiler)▾
  • GVK Geçici 67. madde: 2006'dan itibaren Türkiye'de borsada işlem gören menkul kıymetler için aracı kurum/banka stopajı sistemi. Nihaî vergi — beyan gerekmez. Oran: %10 (bazı araçlarda %0 veya farklı).
  • Hisse senedi (BİST'te işlem gören, tam mükellef): 2006 sonrası alım: stopaj %0 (1 yıldan fazla elde tutulmuşsa). 2006 sonrası alım, 1 yıldan kısa elde tutma: stopaj %10. Kâr payı: brüt tutarın %15 stopajı; beyan sınırı aşılırsa beyan.
  • Devlet tahvili ve Hazine bonosu: 2006 sonrası ihraç: faiz geliri %10 stopaj, nihaî vergi. Alım-satım kazancı da %10 stopaj.
  • Özel sektör tahvili: Faiz geliri %10 stopaj. Alım-satım kazancı %10 stopaj.
  • Yatırım fonu: Katılma belgesi alım-satım kazancı %10 stopaj. Fon bünyesindeki temettüler fondaki kazanç olarak değerlendirilir.
06Türev Araçların ve Diğer Araçların Vergilendirilmesi (Gerçek Kişiler)▾
  • VİOP işlemleri (GVK Geçici 67): Tam mükellef gerçek kişiler için VİOP'taki futures ve opsiyon işlemlerinden elde edilen kazançlar %10 stopaj. Aracı kurum keser, nihaî vergi, beyan gerekmez.
  • Dar mükellef gerçek kişiler: Türkiye'de borsada yaptıkları işlemler GVK geçici 67 kapsamında aynı oranlarda stopaja tabidir.
  • Varant: Tam mükellef gerçek kişi için BİST'te işlem gören varantlar %10 stopaj (geçici 67 kapsamı).
  • Mevduat faizi: TL mevduat: %5. Döviz mevduat: %5. Katılım bankası kâr payı: %5. (Süreye bağlı farklı oranlar mevcuttur.)
  • Repo geliri: %10 stopaj, nihaî vergi.
  • Kira sertifikası: Kira/kâr payı şeklindeki gelirler %10 stopaj. Alım-satım kazancı da %10 stopaj.
07Kurumların Menkul Kıymet Gelirlerinin Vergilendirilmesi▾
  • Tam mükellef kurumlar: Menkul kıymet gelirleri kurum kazancına dahil edilerek %25 oranında kurumlar vergisine tabi. Stopaj ödenmişse mahsup edilir.
  • İştirak kazançları istisnası: Tam mükellef kurumdan alınan kâr payı %100 istisna — çifte vergilemeyi önler.
  • Yurt içi menkul kıymet alım-satım kazancı: Aracı kurum stopajı ödenmişse kurum kazancına dahil edilir, mahsup yapılır.
  • Dar mükellef kurumlar: Türkiye'deki stopaj nihaî vergi veya çifte vergileme anlaşması hükümleri uygulanır.
  • Asgari kurumlar vergisi: 2024 itibariyle genel oran %10. İndirim ve istisnalar kullanıldıktan sonra vergi, kurum hasılatının %2'sinden az olamaz (yurt içi asgari KV).
08Yurt İçi Asgari Kurumlar Vergisi ve Küresel Asgari Vergi▾
  • Yurt içi asgari kurumlar vergisi: 7524 sayılı Kanun ile 2024'ten itibaren getirildi. Uygulama: istisnalar ve indirimler düşülmeden önceki kurum kazancının %10'u — asgari tutar. Fiilen hesaplanan KV bu tutarın altındaysa fark vergi olarak ödenir.
  • Küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisi (OECD (ekonomik kalkınma ve işbirliği örgütü) Pillar 2): Yıllık 750 milyon Euro üzerinde konsolide hasılat olan çok uluslu şirket grupları için etkin vergi oranı %15 zorunlu minimum. Türkiye'de uygulama 2025'te başlamıştır.
  • Nitelikli yurt içi asgari tamamlayıcı vergi (QDMTT): Türkiye'nin kendi uygulanan kuralı — Türkiye'deki şirketin ETR'ı %15'in altındaysa farkı Türkiye toplar (başka ülkelerin toplaması yerine).
  • GloBE kuralları: Income Inclusion Rule (IIR), Undertaxed Profits Rule (UTPR). Tüm GloBE hesaplamaları yurt içi birim vergi matrahı esas alınarak yapılır.

Pratik Test

Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 3 — Kurumlarda ve Sermaye Piyasasında Vergilendirme konusu için interaktif test çöz. Şıklar karışık, anında açıklama.

100 Soru ile Pratik Teste Başla →