LisansUpp › Düzey 3 › Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri

Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri

Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 3 · Ders kodu: 3006

📖 Konu Özeti📚 Genişletilmiş ÖzetTest 1Test 2Test 3Test 4Test 5
01

Temel Kavramlar

▾
  • Takas: Alım-satım işleminin nakit ve menkul kıymet el değiştirmesiyle tamamlanması.
  • Saklama: Sermaye piyasası araçlarının kaydi ortamda tutulması.
  • Kaydileştirme: Fiziksel senetlerin elektronik kayda alınması.
  • MKK (merkezi kayıt kuruluşu): Merkezi Kayıt Kuruluşu.
  • Takasbank (istanbul takas ve saklama bankası): Borsa işlemlerinin takas ve saklamasını yürüten merkezi kuruluş; aynı zamanda MKT.
  • MKT: Merkezi Karşı Taraf — alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı olarak karşı taraf riskini üstlenir.
  • Başlangıç Teminatı: Pozisyon açılırken yatırılan teminat.
  • Değişim Teminatı: Günlük kar/zarar farkı (mark-to-market).
  • Garanti Fonu: Temerrüt halinde kullanılan toplu katkı havuzu.
  • Netleştirme: İşlemleri bakiyeye düşürerek tek takasa indirgemek.
DVP (Delivery vs Payment): Ödeme ve teslimatın eş zamanlı yapılması — anapara riskini ortadan kaldırır.
02

MKK (merkezi kayıt kuruluşu) — Merkezi Kayıt Kuruluşu

▾
  • Sermaye sınırları: Takasbank (istanbul takas ve saklama bankası) max %75, BİST max %50, TSPB max %10.
  • Üyeler: Aracı kurumlar, bankalar, portföy yönetim şirketleri, ihraçcılar.
  • Hesap türleri: Yatırımcı hesabı, havuz hesabı, emanet hesabı.
  • Kaydileştirmede fiziksel senet iptal edilir; hak sahipliği MKK (merkezi kayıt kuruluşu) sicilinden belirlenir.
  • Hisse senetleri üzerine MKK (merkezi kayıt kuruluşu) nezdinde rehin tesis edilebilir.
Üyelikten çıkarma: Koşulları yitiren üyenin üyeliği SPK (sermaye piyasası kurulu) kararıyla sona erdirilir.
03

MTK / MKT Düzenlemeleri

▾
  • Üyelik türleri: Genel Takas Üyesi (kendi + müşteri) · Doğrudan Takas Üyesi (yalnızca kendi).
  • Temerrüt kaskadı: 1) Üye teminatı → 2) Üyenin GF katkısı → 3) Takasbank (istanbul takas ve saklama bankası) skin-in-the-game → 4) Diğer üyelerin GF katkısı.
  • MTK açık pozisyonları piyasada kapatma yetkisine sahiptir.
  • Yabancı MTK için SPK (sermaye piyasası kurulu) onayı gereklidir.
04

Portföy Saklama Hizmeti

▾
  • Saklayıcı: SPK (sermaye piyasası kurulu) yetkili bankalar ve Takasbank (istanbul takas ve saklama bankası).
  • Değişim bildirimi: En az 90 gün önceden yapılmalıdır.
  • Operasyonel bağımsızlık zorunludur.
  • İhlal tespitinde saklayıcı derhal SPK (sermaye piyasası kurulu)'ya bildirim yapar.
  • Alt saklayıcı kullanılsa bile sorumluluk ana saklayıcıda kalır.
05

BİAŞ Pay Piyasası Takas ve Temerrüt

▾
  • Takas günü: T+2.
  • Temerrüt eşiği: T+2 saat 14:00.
  • Katsayılar: 16:46–17:30 → 1 · 17:31+ → 3.
  • Ceza formülü: Borç × Referans Faiz × Katsayı × (Gün / 360).
  • Mağduriyet ödemesi: Temerrüt cezasının 2/3'ü mağdur üyeye aktarılır.
Temerrütte menkul kıymet açık piyasadan alınır; fark temerrüde düşen taraftan tahsil edilir.
06

BAP Takas ve Temerrüt

▾
  • BAP: DİBS ve özel tahvillerin alım-satım platformu; DVP esasıyla T+0 veya T+1 takas.
  • Katsayılar: 16:46–17:00 → 0,25 · 17:01–17:30 → 0,50 · 17:31+ → 3.
  • Gün bazı: BAP'ta payda 365 (Pay piyasasında 360!).
KRİTİK FARK: Pay → payda 360 · BAP → payda 365!
07

VİOP — Türev Araçlarda Takas

▾
  • Başlangıç teminatı: %99,50 güven, 2 günlük elde tutma.
  • Değerleme katsayısı parametreleri: %99,90 güven, 2 iş günü likidite periyodu.
  • TL zorunluluğu: Başlangıç teminatının en az %50'si TL; ilave işlem teminatında %30.
  • Fiziki teslimat sözleşmelerinde Takasbank (istanbul takas ve saklama bankası) koordine eder.
%99,50 (başlangıç teminatı) ≠ %99,90 (değerleme katsayısı)
08

Teminat Yönetimi ve Garanti Fonu

▾
  • Teminata kabul edilenler: TL, USD/EUR, DİBS, hisse senedi (iskontoyla), altın.
  • Haircut: Fiyat/likidite riski için teminata uygulanan indirim oranı.
  • GF katkısı: Pozisyon büyüklüğüyle orantılı; düzenli güncellenir.
  • Kaskad: 1) Üye teminatı → 2) GF katkısı → 3) Takasbank (istanbul takas ve saklama bankası) skin-in-the-game → 4) Diğer üyelerin GF katkısı.
Takasbank (istanbul takas ve saklama bankası) özsermayesi garanti fonundan ÖNCE devreye girer.

Pratik Test

Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 3 sınavına hazırlan. Sorular her seferinde karışık gelir, doğru cevap anında gösterilir.

100 Açıklamalı Soru ile Pratik Test →

Bu sayfada Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri konusunu 8 ana başlık altında inceleyebilirsiniz. Konu, Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 3 sınavının önemli bölümlerinden birini oluşturmaktadır. Özeti okuduktan sonra 100 açıklamalı soru ile kendinizi test edebilirsiniz.

Düzey 3 — Diğer Konular

3001Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları 3002Sermaye Piyasası Araçları 1 3003Sermaye Piyasası Araçları 2 3004Yatırım Kuruluşları 3005Finansal Piyasalar 3007Finansal Yönetim ve Mali Analiz 3008Ticaret Hukuku 3009Muhasebe ve Finansal Raporlama
Düzey 3SPLSPK düzey 3SPK düzey 3 konularıdüzey 3 sınavıSPK sınavısermaye piyasasıtakassaklamaTakasbankoperasyonMKK