Ana Sayfa › Düzey 3 › Genel Ekonomi

Genel Ekonomi

Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 3 · Ders kodu: 3010

Düzey 3SPLsermaye piyasasımakroekonomienflasyonpara politikasıTCMBbüyümekonu özetisınav sorularıücretsiz

Konu Özeti

01Ekonominin Temelleri — Temel Kavramlar▾

Ekonominin tanımı: Kıt kaynakların sınırsız insan ihtiyaçlarını karşılamak için dağıtılmasını inceleyen sosyal bilim. Kıtlık, tercih ve fırsat maliyeti temel kavramlardır.
Üretim olanakları eğrisi (UOE): İki mal arasındaki maksimum üretim kombinasyonlarını gösterir. Eğri üzerinde verimlilik, içinde israf, dışında ulaşılamazlık. Teknoloji/kaynak artışı eğriyi sağa kaydırır.
Talep kanunu: Fiyat arttıkça talep edilen miktar azalır (ters yönlü ilişki). Talep eğrisini kaydıran faktörler: gelir, zevk, ikame/tamamlayıcı mal fiyatları, beklentiler, nüfus.
Arz kanunu: Fiyat arttıkça arz edilen miktar artar (aynı yönlü). Arz eğrisini kaydıran faktörler: girdi maliyetleri, teknoloji, üretici sayısı, beklentiler.
Denge: Arz = Talep noktasında oluşur. Denge üstü fiyat → fazla arz; denge altı fiyat → kıtlık.
Esneklik: Talep fiyat esnekliği = %ΔMiktar / %ΔFiyat. |e|>1 esnek, |e|<1 inelastik. Lüks mallar esnek, zorunlu mallar inelastik.

02Üretim, Maliyetler ve Piyasa Yapıları▾

Üretim faktörleri: Emek (L), sermaye (K), doğal kaynaklar, girişimcilik. Kısa dönemde en az bir faktör sabittir.
Maliyet türleri: Sabit maliyet (FC) — üretimden bağımsız; Değişken maliyet (VC) — üretime bağlı; Toplam maliyet (TC) = FC + VC. Ortalama maliyet (AC) = TC/Q. Marjinal maliyet (MC) = ΔTC/ΔQ.
Piyasa yapıları:
→ Tam rekabet: Çok sayıda alıcı-satıcı, homojen ürün, fiyat alıcı. P = MC = uzun dönem dengesi.
→ Tekel: Tek satıcı, fiyat belirleyici, MR < P. Ölü ağırlık kaybı oluşur.
→ Tekelci rekabet: Çok firma, farklılaştırılmış ürün, uzun dönemde sıfır kâr.
→ Oligopol: Az sayıda büyük firma, karşılıklı bağımlılık, fiyat yapışkanlığı.

03Para Politikaları▾

Para tanımı ve para arzı: M1 = nakit + vadesiz mevduat. M2 = M1 + vadeli mevduat. M3 = M2 + repo, para piyasası fonları. Para çoğaltanı = 1/zorunlu karşılık oranı.
TCMB (türkiye cumhuriyet merkez bankası) para politikası araçları: Açık piyasa işlemleri (en etkili), zorunlu karşılık oranı, reeskont oranı (faiz koridoru). Politika faizi: haftalık repo faizi.
Para politikası çeşitleri:
→ Daraltıcı (sıkı): Enflasyonla mücadele — faiz artışı, zorunlu karşılık artışı, tahvil satışı → para arzı azalır.
→ Genişletici: Büyümeyi destekleme — faiz indirimi, tahvil alımı → para arzı artar.
Para politikası amaçları: Fiyat istikrarı (temel amaç), tam istihdam, ekonomik büyüme, döviz istikrarı. TCMB (türkiye cumhuriyet merkez bankası)'nin öncelikli hedefi enflasyon hedeflemesi.
Parasal aktarım mekanizması: Faiz kanalı, kredi kanalı, döviz kuru kanalı, varlık fiyatları kanalı, beklentiler kanalı.

04Maliye Politikaları▾

Maliye politikası araçları: Kamu harcamaları (G), vergiler (T), transfer ödemeleri. Bütçe dengesi = T − G; açık bütçe G>T, fazla bütçe G<T.
Vergi türleri: Dolaylı (KDV, ÖTV) ve dolaysız (gelir vergisi, kurumlar vergisi). Artan oranlı (progressive), sabit oranlı (flat), azalan oranlı (regressive).
Maliye politikası çarpanları: Harcama çarpanı = 1/(1−MPC). Transfer çarpanı = MPC/(1−MPC). Dengeli bütçe çarpanı = 1 (Haavelmo teoremi).
Genişletici maliye politikası: Kamu harcaması artışı veya vergi indirimi → AD artar → GSYH artar (kısa dönem). Dışlama etkisi riski: faiz artışı özel yatırımı azaltır.
IS-LM modeli: IS eğrisi: mal piyasası dengesi (faiz↓ → yatırım↑ → Y↑). LM eğrisi: para piyasası dengesi (Y↑ → para talebi↑ → faiz↑). Denge: iki eğrinin kesişimi.
Otomatik stabilizatörler: İşsizlik sigortası, artan oranlı vergi — konjonktürü otomatik yumuşatır.

05Makroekonomik Göstergeler ve Yorumu▾

GSYH hesaplama yöntemleri: Harcama yöntemi: Y = C + I + G + (X−M). Gelir yöntemi: ücret + kâr + kira + faiz. Üretim yöntemi: katma değer toplamı. Nominal GSYH vs Reel GSYH (deflator ile düzeltilmiş).
İşsizlik türleri: Friksiyonel (geçici, iş arama), yapısal (beceri uyumsuzluğu), konjonktürel (talep yetersizliği), mevsimsel. Doğal işsizlik = friksiyonel + yapısal. NAIRU: enflasyonu hızlandırmayan işsizlik oranı.
Enflasyon göstergeleri: TÜFE (tüketici), ÜFE (üretici), GSYH deflatörü. Talep çekişli enflasyon (AD artışı) vs maliyet itişli enflasyon (AS azalışı). Stagflasyon: yüksek enflasyon + yüksek işsizlik.
Ekonomik büyüme: Solow modeli: büyüme = emek + sermaye + TFP (toplam faktör verimliliği). Cobb-Douglas üretim fonksiyonu: Y = A·Kα·L(1−α). Orta gelir tuzağı: orta gelir düzeyinde büyümenin yavaşlaması.
Konjonktür dalgalanmaları: Genişleme, doruk, daralma, dip evreleri. Öncü, eş anlı ve gecikmeli göstergeler.

06Dış Ticaret ve Uluslararası Ekonomi▾

Dış ticaret teorileri: Mutlak üstünlük (Adam Smith): en düşük maliyetle üret, ihraç et. Karşılaştırmalı üstünlük (Ricardo): fırsat maliyeti düşük olduğu malı üret. Her iki ülke de kazanır.
Ödemeler dengesi: Cari hesap (mal + hizmet + gelir + transferler) + Sermaye ve finans hesabı + Rezerv değişimi = 0. Cari açık → sermaye girişi ile finanse edilir.
Döviz kuru sistemleri: Sabit kur: merkez bankası müdahaleli. Esnek kur: piyasa belirler. Yönetimli dalgalanma: karma sistem. Satın alma gücü paritesi (PPP): döviz kuru = göreli fiyat düzeyleri.
Mundell-Fleming modeli: Açık ekonomide IS-LM-BP. Tam sermaye hareketliliğinde: sabit kurda para politikası etkisiz, maliye politikası etkili. Esnek kurda para politikası etkili, maliye politikası etkisiz.
Dış ticaret politikaları: Tarife (gümrük vergisi), kota, sübvansiyon, gönüllü ihracat kısıtlaması. Serbest ticaret vs korumacılık tartışması. DTÖ, AB gümrük birliği, NAFTA.

Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 3 — Genel Ekonomi konusu için interaktif test çöz. Şıklar karışık, anında açıklama.