Ana Sayfa › Düzey 1 › Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri

Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri

Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 1 · Ders kodu: 1012

Düzey 1SPLsermaye piyasasıtakassaklamaTakasbankoperasyonMKKkonu özetisınav sorularıücretsiz

Konu Özeti

01Temel Kavramlar▾

Takas: Alım-satım işleminin nakit ve menkul kıymet el değiştirmesiyle tamamlanması.
Saklama: Sermaye piyasası araçlarının kaydi ortamda tutulması.
Kaydileştirme: Fiziksel senetlerin elektronik kayda alınması.
MKK (merkezi kayıt kuruluşu): Merkezi Kayıt Kuruluşu.
Takasbank (istanbul takas ve saklama bankası): Borsa işlemlerinin takas ve saklamasını yürüten merkezi kuruluş; aynı zamanda MKT.
MKT: Merkezi Karşı Taraf — alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı olarak karşı taraf riskini üstlenir.
Başlangıç Teminatı: Pozisyon açılırken yatırılan teminat.
Değişim Teminatı: Günlük kar/zarar farkı (mark-to-market).
Garanti Fonu: Temerrüt halinde kullanılan toplu katkı havuzu.
Netleştirme: İşlemleri bakiyeye düşürerek tek takasa indirgemek.

DVP (Delivery vs Payment): Ödeme ve teslimatın eş zamanlı yapılması — anapara riskini ortadan kaldırır.

02MKK (merkezi kayıt kuruluşu) — Merkezi Kayıt Kuruluşu▾

Sermaye sınırları: Takasbank (istanbul takas ve saklama bankası) max %75, BİST max %50, TSPB max %10.
Üyeler: Aracı kurumlar, bankalar, portföy yönetim şirketleri, ihraçcılar.
Hesap türleri: Yatırımcı hesabı, havuz hesabı, emanet hesabı.
Kaydileştirmede fiziksel senet iptal edilir; hak sahipliği MKK (merkezi kayıt kuruluşu) sicilinden belirlenir.
Hisse senetleri üzerine MKK (merkezi kayıt kuruluşu) nezdinde rehin tesis edilebilir.

Üyelikten çıkarma: Koşulları yitiren üyenin üyeliği SPK (sermaye piyasası kurulu) kararıyla sona erdirilir.

03MTK / MKT Düzenlemeleri▾

Üyelik türleri: Genel Takas Üyesi (kendi + müşteri) · Doğrudan Takas Üyesi (yalnızca kendi).
Temerrüt kaskadı: 1) Üye teminatı → 2) Üyenin GF katkısı → 3) Takasbank (istanbul takas ve saklama bankası) skin-in-the-game → 4) Diğer üyelerin GF katkısı.
MTK açık pozisyonları piyasada kapatma yetkisine sahiptir.
Yabancı MTK için SPK (sermaye piyasası kurulu) onayı gereklidir.

04Portföy Saklama Hizmeti▾

Saklayıcı: SPK (sermaye piyasası kurulu) yetkili bankalar ve Takasbank (istanbul takas ve saklama bankası).
Değişim bildirimi: En az 90 gün önceden yapılmalıdır.
Operasyonel bağımsızlık zorunludur.
İhlal tespitinde saklayıcı derhal SPK (sermaye piyasası kurulu)'ya bildirim yapar.
Alt saklayıcı kullanılsa bile sorumluluk ana saklayıcıda kalır.

05BİAŞ Pay Piyasası Takas ve Temerrüt▾

Temerrütte menkul kıymet açık piyasadan alınır; fark temerrüde düşen taraftan tahsil edilir.

06BAP Takas ve Temerrüt▾

BAP: DİBS ve özel tahvillerin alım-satım platformu; DVP esasıyla T+0 veya T+1 takas.
Katsayılar: 16:46–17:00 → 0,25 · 17:01–17:30 → 0,50 · 17:31+ → 3.
Gün bazı: BAP'ta payda 365 (Pay piyasasında 360!).

KRİTİK FARK: Pay → payda 360 · BAP → payda 365!

07VİOP — Türev Araçlarda Takas▾

Başlangıç teminatı: %99,50 güven, 2 günlük elde tutma.
Değerleme katsayısı parametreleri: %99,90 güven, 2 iş günü likidite periyodu.
TL zorunluluğu: Başlangıç teminatının en az %50'si TL; ilave işlem teminatında %30.
Fiziki teslimat sözleşmelerinde Takasbank (istanbul takas ve saklama bankası) koordine eder.

%99,50 (başlangıç teminatı) ≠ %99,90 (değerleme katsayısı)

08Teminat Yönetimi ve Garanti Fonu▾

Teminata kabul edilenler: TL, USD/EUR, DİBS, hisse senedi (iskontoyla), altın.
Haircut: Fiyat/likidite riski için teminata uygulanan indirim oranı.
GF katkısı: Pozisyon büyüklüğüyle orantılı; düzenli güncellenir.
Kaskad: 1) Üye teminatı → 2) GF katkısı → 3) Takasbank (istanbul takas ve saklama bankası) skin-in-the-game → 4) Diğer üyelerin GF katkısı.

Takasbank (istanbul takas ve saklama bankası) özsermayesi garanti fonundan ÖNCE devreye girer.

Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 1 — Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri konusu için interaktif test çöz. Şıklar karışık, anında açıklama.